Oranje in de stad / de 18e eeuw

Vergroot deze foto

Miniatuurportret van een jongen met keeshond

  • Maria Margaretha la Fargue, ca. 1780-1787
  • Momenteel niet te zien in het museum

Dit miniatuurportret van een jongen met een keeshond vormt een commentaar op de strijd tussen de patriotten en de prinsgezinden. Tijdens dit politieke conflict aan het eind van de achttiende eeuw werden de republikeinsgezinde patriotten uitgemaakt voor ‘kezen’, een scheldwoord dat zij zelf als geuzennaam gingen gebruiken. Op ons schilderij laat een keeshond zich dresseren door een kleine jongen met een oranje sjerp rond zijn middel en oranje versiersels op zijn hoed. De boodschap is duidelijk: Zelfs al kwamen de ‘kezen’ op het pluche terecht, dan nog zouden de orangisten hen de baas zijn. Schilderes Maria Margaretha la Fargue staat vooral bekend om haar genrestukken (voorstellingen uit het dagelijkse leven). Niet eerder liet zij zich zo expliciet over deze situatie uit. Wel is bekend dat deze dochter van een Oranjegezinde pamfletschrijver een overtuigd aanhanger van de Oranjes was. Regelmatig werkte zij in opdracht van stadhouder Willem V. Haar laatst bekende ets uit 1792 droeg zij zelfs op aan diens vrouw, Wilhelmina van Pruisen.

In de tweede helft van de achttiende eeuw maakten patriotten en prinsgezinden veelvuldig gebruik van vergelijkingen met dieren om elkaar belachelijk te maken. De patriotten gaven stadhouder Willem V en zijn familie weer als wilde zwijnen die zich ten koste van de burgers vet aten. De temparementvolle en waakse spits werd het symbool van de patriotten. Het is onduidelijk of de oranjegezinden dit beeld van de keeshond hebben verzonnen of dat de patriotten hier zelf voor hebben gekozen. Hierover bestond al verwarring in de tijd zelf. Een van de verklaringen is dat het beeld van de keeshond ontleend is aan Cornelis (‘Kees’) de Gijselaar. De Dordtse pensionaris en een van de leiders van de patriottenbeweging had een spitshond die hem overal vergezelde. In de volksmond stond het dier algauw bekend als Kees’ hond. Vrij snel daarna werden ook Kees’ partijgenoten als Keeshonden aangeduid en op die manier afgebeeld. Patriotten lieten zich hierdoor niet ontmoedigen, maar gingen zich sterk met de keeshond identificeren.

  • Objectnummer: 2012-0001-SCH
  • Materialen: Olieverf op paneel
  • Afmetingen: 11,0 x 10,0 cm

Literatuur

  • Jori Zijlmans, Hond en baas. Een geschiedenis van haat en liefde (Den Haag 2002) 176-179.
Lees meer