De schutterij en magistraat / de 17e eeuw

Vergroot deze foto

Het optrekken van officieren en vaandrig van het Haagse Oranje vendel

  • Martinus Lengele (toegeschreven), ca. 1660
  • Nu te zien in de Schutterszaal (zaal 8).

Verkleed als schutter kijkt het jongetje op de voorgrond vol bewondering naar zijn helden. Voor het doelenhuis maken de tien schutters van het Oranje Vendel zich op om deel te nemen aan de jaarlijkse schuttersparade tijdens de Haagse Meikermis. Schuin achter kapitein Cornelis Jansz. van Bladen, te herkennen aan zijn commandostraf, staat de maker van dit schilderij: Martinus Lengele. Bij het weergeven van de Sint-Sebastiaansdoelen, het gebouw op de achtergrond, heeft deze schilder zich de nodige vrijheden veroorloofd om tot een goede compositie te komen. In werkelijkheid zagen de bordestrap en de gevelversiering er namelijk niet zo uit.

De jaarlijkse schuttersparade, ook bekend als de wapenschouwing of de ‘optrek’, was gedurende de 17de eeuw het belangrijkste openbare optreden van de schutterij. Tijdens de jaarmarkt trokken de fraai uitgedoste schutters op volle sterkte op door de belangrijkste straten van de stad om uiteindelijk op een centrale plek wapenoefeningen te verrichten. Dit optreden stelde het stadsbestuur in de gelegenheid de wapenuitrusting en de militaire vaardigheden van de schutters te inspecteren.

Ons schilderij is slechts een verkleinde versie van het schoorsteenstuk dat Lengele in 1660 heeft geschilderd voor de grote Burgerzaal in de Sint-Sebastiaansdoelen. Aan het eind van de 18de eeuw is het oorspronkelijke werk verloren gegaan. Vermoedelijk was dit kleine schuttersstuk bedoeld als ‘nabestelling’ voor een van de geportretteerden. Er zijn nog twee soortgelijke versies van dit schilderij bekend die Martinus Lengele zelf heeft geschilderd.

  • Objectnummer: 2011-0001-SCH
  • Materialen: hout, doek, olieverf
  • Afmetingen: 99 x 85 cm

Literatuur

  • Paul Knevel, Burgers in het geweer. De schutterij in Holland, 1550-1700 (Hilversum 1994) 271-281.
  • P. Knevel, ‘De kracht en de zenuwen van de Republiek. De schutterijen in Holland, 1580-1650’, in: M. Carasso-Kok en J. Levy-van Halm eds., Schutters in Holland. Kracht en zenuwen van de stad (Zwolle en Haarlem 1988) 36-53, aldaar 45-46.
  • Johan van Gool, De nieuwe schouburg der Nederlantsche kunstschilders en schilderessen. Deel 1 (’s-Gravenhage 1750-1751) 30-31.
Lees meer