Stadsgezichten / de 17e eeuw

Vergroot deze foto

Gezicht op Den Haag vanuit het zuidoosten

  • Jan Josephsz. van Goyen, 1650-1651
  • Nu te zien in zaal 1

In dit indrukwekkende panorama vormt Den Haag het stralende middelpunt. De stad is te herkennen aan de toren en het verhoogde koor van de Grote of Sint Jacobskerk, maar ook de contouren van de Gevangenpoort, het Binnenhof en de voorloper van de Laakmolen zijn in dit Gezicht op Den Haag vanuit het zuidoosten duidelijk zichtbaar. De schilder Jan van Goyen geeft een natuurgetrouw beeld, maar hij heeft enige aanpassingen moeten doen om Den Haag goed in het midden van dit panoramisch stadsgezicht te krijgen. Zo laat hij de Delftse Vaart, ook wel de Haag- of Trekvliet genoemd, naar links afbuigen, terwijl deze in werkelijkheid in een rechte lijn van de stad afloopt.

Ook heeft Van Goyen gekozen voor een fictief hoog standpunt, waardoor de beschouwer het idee krijgt zich enige meters boven de grond te bevinden. Op die manier kan hij het drukke verkeer over en langs de Trekvliet en de werkzaamheden op het omringende platteland goed in beeld brengen zonder dat deze zaken het zicht op de stad verstoren. Een bijzonder detail op het schilderij is de ooievaar midden op het weiland. Hiermee verduidelijkt Van Goyen dat het stadspanorama van 4,6 meter breed en 1,74 meter hoog in opdracht van de Haagse magistraat is vervaardigd.

In 1650 verleent de Haagse magistraat aan de Haags-Leidse schilder Van Goyen de opdracht een stadsprofiel van Den Haag met alle belangrijke gebouwen op een groot formaat te vervaardigen. Van Goyen is op dat moment de bekendste landschapsschilder van de stad en heeft de reputatie snel te werken. In augustus 1651 ontvangt hij voor zijn schilderij 650 gulden. Een ongekend hoog bedrag! Voor de meeste werken krijgt de schilder nooit meer dan vijftig gulden. Saillant detail is dat Van Goyen op 2 mei 1653 heeft geprobeerd de 650 gulden nogmaals te ontvangen. Op die dag dient hij het verzoek in om eenzelfde bedrag te mogen aftrekken van een schuld die hij bij het stadsbestuur heeft uitstaan. Van Goyen verkeert als belegger in onroerend goed geregeld in geldnood. Vermoedelijk probeert hij de magistraat op te lichten. Maar een oplettende klerk steekt hier een stokje voor. In de marge bij deze resolutie van 2 mei heeft deze klerk genoteerd dat het bedrag al in 1651 is uitbetaald.

  • Objectnummer: 1862-0006-SCH
  • Materialen: doek, olieverf
  • Afmetingen: 460 x 174 cm

Literatuur

  • Charles Dumas, Haagse stadsgeszichten 1550-1800. Topografische schilderijen van het Haags Historisch Museum (Zwolle 1991) 509-517.
  • Herman Rosenberg, Jan van Goyen. Portrettist van Den Haag (Zwolle 2010).
Lees meer